Trump'ın İran Tehditleri Sonrası 25. Madde Tartışmaları Alevlendi: Piyasalar Ne Bekliyor?

Dünyanın en büyük ekonomisinde siyasi hava giderek geriliyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın Nisan 2026 başında İran'a yönelik yaptığı sert açıklamalar, yalnızca diplomatik dengeleri değil; küresel piyasaları da sarstı. Bu gelişmelerin üstüne bir de ABD Anayasası'nın 25. Maddesi devreye girdi — ya da en azından ciddi biçimde tartışılmaya başlandı.

Ne Oldu?

5-7 Nisan 2026 tarihleri arasında Trump, sosyal medya paylaşımları ve kamuoyu konuşmalarında İran'a yönelik son derece sert bir dil kullandı. Bazı paylaşımlarında "tüm bir medeniyet bu gece yok olabilir" düzeyinde ifadeler yer aldı. Bu söylemler hem uluslararası kamuoyunda hem de ABD Kongresi'nde sert tepkilere neden oldu.

7 Nisan'da kısa süreli bir ateşkes ve müzakere girişimi devreye girerken Demokrat milletvekillerinin bir bölümü bambaşka bir adım attı: Başkan'ın görev yapabilirliğini sorgulamaya başladılar. Temsilciler Meclisi üyesi Jamie Raskin, Beyaz Saray hekiminden Trump için bilişsel (kognitif) test yapılmasını talep ettiğini açıkladı. Onlarca milletvekili ise kamuoyu önünde Anayasa'nın 25. Maddesi'nin işletilmesi çağrısında bulundu.

Önemli bir not: Bu çağrılar henüz resmi bir hukuki girişime dönüşmedi. Kabine içinde herhangi bir resmi 25. Madde bildirimi yapılmış değil.

25. Madde Nedir, Nasıl İşler?

ABD Anayasası'nın 25. Maddesi'nin 4. Bölümü (Section 4), Başkan Yardımcısı ve Kabine üyelerinin çoğunluğunun bir arada karar vermesi durumunda görevdeki başkanın "görevini yerine getiremez" ilan edilmesine olanak tanır. Bu durumda başkan yardımcısı geçici olarak görevi devralır.

Ancak anayasa hukukçularının büyük çoğunluğu bu yolun "siyasi bir deprem" yaratacağını vurguluyor. Çünkü süreç yalnızca kabine kararıyla bitmiyor; ardından Kongre devreye giriyor ve çoğunluk oyu aranıyor. Partizan bir siyasi iklimde bu, pratikte son derece yüksek maliyetli ve düşük olasılıklı bir adım.

Piyasalar Ne Yaptı?

Siyasi belirsizlik piyasalara hemen yansıdı. Başkan'ın sert açıklamalarının ardından petrol fiyatlarında ani yükseliş ve güvenli liman varlıklarına (ABD Hazine tahvilleri, altın) yöneliş gözlendi. Hisse senetleri ise aynı günler içinde sert dalgalanmalar yaşadı.

8 Nisan'da ateşkes haberlerinin etkisiyle piyasalar hızla toparlandı: S&P 500 o gün yaklaşık yüzde 2,5 yükselirken Dow Jones 1.325 puanın üzerinde sıçradı. Ancak bu rahatlama uzun sürmedi. 10 Nisan kapanışında S&P 500 yeniden 6.816 puanın altına sarkarken Dow Jones daha belirgin bir gerileme kaydetti.

Enerji ve savunma sektörleri ise en dikkat çekici ayrışmaların yaşandığı alanlardı. Jeopolitik risk algısı arttığında savunma hisseleri pozitif, petrol fiyatları ise yukarı yönlü baskı altında kaldı.

Bu Tartışmalar Neden Bu Kadar Önemli?

25. Madde çağrıları doğrudan bir finansal sonuç yaratmıyor; ancak piyasaların en sevmediği şeyi körüklüyor: belirsizliği.

Yatırımcılar açısından kritik soru şu: Bu tartışmalar geçici bir siyasi gürültü mü, yoksa kurumsal bir istikrarsızlığın habercisi mi? Eğer Kabine veya Kongre seviyesinde somut bir adım gelmezse etkiler büyük ihtimalle kısa vadeli dalgalanmalarla sınırlı kalacak. Ama yönetimde ani bir değişim yaşanırsa politika belirsizliği derinleşir; faiz, döviz ve tahvil piyasalarında çok daha kalıcı sarsıntılar görülebilir.

Bir diğer önemli boyut ise küresel tedarik zincirleri. Trump'ın söylemleri İran ile olası bir gerilimi işaret ettiğinde Hürmüz Boğazı üzerinden geçen petrol akışı tehdit altına girebilir. Bu, nakliye maliyetlerinden sigorta primlerine, enerji faturasından küresel enflasyona kadar geniş bir etki alanı yaratır.

Olası Senaryolar

En olası senaryo — Sönümlenme: Kabine veya Kongre'den resmi bir 25. Madde girişimi gelmez. Tartışma medyada ve siyasi arenada sürer; piyasalarda aralıklı volatilite devam eder ama sistemik bir kırılma yaşanmaz. 2026 ara seçimlerine yaklaştıkça gündem yeniden şekillenir.

Orta olasılıklı senaryo — Yüksek gerilim, artan baskı: Kabine içinde bazı itirazlar kamuoyuna yansır. Gösteriler ve siyasi baskı yoğunlaşır. Enerji ve savunma ayrışmaları belirginleşir. Güvenli liman varlıklarına olan talep süreklilik kazanır.

Düşük olasılıklı ama yüksek etkili senaryo — Tırmanma: Kabine Section 4'ü resmen başlatır. Kısa süreli bir başkan değişimi yaşanır. Küresel piyasalar derin bir risk primi artışıyla karşılaşır. Bu senaryo bugün için güçsüz görünse de tamamen göz ardı edilemez.

Sonuç

ABD'deki siyasi tablo, yalnızca Washington'un iç meselesi olmaktan çok çıkmış durumda. Trump'ın İran söylemleri etrafında şekillenen bu kriz; petrol fiyatlarından borsalara, tahvil getirilerinden döviz kurlarına kadar küresel bir etki zinciri yaratıyor. 25. Madde tartışmaları şimdilik siyasi bir baskı aracı olarak kalmaya devam etse de yatırımcıların bu gelişmeleri yakından izlemesi gerekiyor. Zira belirsizlik her zaman piyasaların en pahalı ödediği bedeldir.