Orta Doğu Savaşı Küresel Ekonomiyi Nasıl Vuruyor? İlk Kritik Veriler Bu Hafta Geliyor

Üç Hafta Süren Savaşın Faturası Ortaya Çıkıyor

ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı askeri operasyonun üzerinden yaklaşık üç hafta geçti. Bu süreçte petrol fiyatları fırladı, borsalar art arda düştü, tahvil faizleri yükseldi. Peki gerçek hasar ne kadar büyük? Bu sorunun yanıtı bu hafta, iş dünyasının nabzını ölçen PMI anketleriyle gelecek.

Bloomberg'in haberine göre küresel ekonominin savaş sonrası ilk "kolektif sağlık kontrolü", Salı günü ABD ve Euro Bölgesi'nden açıklanacak Satın Alma Müdürleri Endeksi (PMI) verileriyle yapılacak. Ekonomistlerin medyan tahminine göre her ülke için açıklanacak PMI rakamlarında düşüş bekleniyor. Bu, tüm büyük ekonomilerde aynı anda yavaşlama işareti anlamına geliyor; yani senkronize bir gerileme.

PMI Nedir, Neden Bu Kadar Önemli?

PMI, yani Satın Alma Müdürleri Endeksi, fabrikalar ve hizmet sektöründeki yöneticilerin aylık anketlerinden derlenen bir öncü göstergedir. 50'nin üzerinde çıkması büyüme, altında çıkması daralma anlamına gelir.

Bu gösterge önemli çünkü gerçek ekonomik verilerin (büyüme, istihdam, enflasyon) açıklanmasından haftalar önce yönelimi gösterir. Savaşın başlamasıyla birlikte iş dünyasının ne hissettirdiğini gösteren bu veri, hem yatırımcılar hem de merkez bankaları için kritik bir sinyal işlevi görüyor.

Savaştan önce tablonun daha umut verici olduğunu hatırlatmak gerekiyor: Şubat ayındaki Küresel İş Görünümü anketi, dünya genelinde iş güveninin savaş başlamadan önce toparlandığına işaret ediyordu. J.P. Morgan Küresel Bileşik PMI Çıktı Endeksi Ocak'ta 52,6'dan Şubat'ta 53,3'e çıkmış, Mayıs 2024'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaşmıştı. Şimdi bu tablonun ne kadar değiştiği görülecek.

Piyasalar Zaten Konuştu: Rakamlar Çarpıcı

PMI verileri daha açıklanmadan bile piyasaların savaşa nasıl tepki verdiği son derece çarpıcı:

• Brent ham petrol: Varil başına 112,19 dolara yükseldi; Temmuz 2022'den bu yana en yüksek seviye.
• ABD ham petrolü (WTI): 98,84 dolar/varil.
• S&P 500: Üst üste dördüncü haftalık düşüşünü gördü, Şubat 2025'ten bu yana en uzun kayıp serisi.
• Nasdaq: Tek seansta %2,01 geriledi.
• MSCI Küresel Endeksi: Son üç haftada %7'den fazla düştü; yaklaşık bir yılın en sert üç haftalık kaybı.
• Küresel hisse fonu çıkışı: Tek haftada 20 milyar dolar; son üç ayın en büyük çıkışı.
• Avrupa doğal gazı: Perşembe günü tek seansta %35 fırladı.
• İngiltere 10 yıllık tahvil faizi: %5,022 ile Temmuz 2008'den bu yana en yüksek seviye.

Tüm bu rakamlar, savaşın sadece bölgesel bir kriz olmadığını; küresel finans sistemine yayılan gerçek bir şok dalgası oluşturduğunu gösteriyor.

Savaşın Ekonomiyi Neden Bu Kadar Sert Vurduğunu Anlamak

Orta Doğu'nun küresel enerji ekonomisindeki rolü düşünüldüğünde tablonun neden bu kadar ağır olduğu anlaşılıyor.

Hürmüz Boğazı kilit nokta. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20'si bu dar boğazdan geçiyor. Savaş kapsamında yaşanan askeri operasyonlar bu geçişi fiilen tehlikeye attı. Irak, yabancı şirketlerin işlettiği tüm petrol sahalarına mücbir sebep (force majeure) ilan etmek zorunda kaldı; çünkü Hürmüz'deki aksaklık ülkenin ham petrol ihracatını büyük ölçüde engelledi.

Katar'ın gaz altyapısı hasar gördü. Küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasasının en kritik oyuncularından biri olan Katar, Ras Laffan'daki tesislerine yönelik saldırıların ardından ciddi hasar aldığını açıkladı. Bu durum Avrupa başta olmak üzere küresel doğal gaz arzına ilişkin kaygıları tırmandırdı.

İran, Kuveyt'teki bir petrol rafinerisine saldırdı. Çatışma yalnızca İran toplarıyla sınırlı kalmadı; bölgesel enerji altyapısına saldırılar genişledi.

Tüm bu gelişmeler, enerji fiyatlarındaki artışın yalnızca spekülatif değil, arz kaynaklı olduğunu ortaya koyuyor. Reuters'a konuşan bir yatırımcı bunu şöyle özetledi: "Bunu tasarrufla aşamazsınız. Hürmüz Boğazı'nı açmanız ve petrolün akmasını sağlamanız gerekiyor, ancak o zaman fiyatlar üzerindeki baskı hafiflemiş olur."

Merkez Bankaları Zor Bir Köşeye Sıkıştı

Savaşın yarattığı en karmaşık sorun, merkez bankalarının önüne koyduğu ikilemi. Yüksek enerji fiyatları enflasyonu körüklüyor; ama aynı zamanda ekonomik büyüme de yavaşlıyor. Bu iki hedefe aynı anda ulaşmak çok zor.

Birkaç hafta önce yılın geri kalanı için 50 baz puanlık faiz indirimi fiyatlayan piyasalar, şimdi tam tersine faiz artışı ihtimalini hesaplamaya başladı. JP Morgan, Avrupa Merkez Bankası'nın Nisan veya Temmuz'da faiz artırabileceğini açıkladı. İngiltere Merkez Bankası için de benzer bir baskı gündemde.

ABD Federal Rezerv (Fed) cephesinde ise iki farklı ses var: Bir kesim yükselen enflasyon nedeniyle faiz artışını savunurken, diğer kesim bunun arz kökenli bir sorun olduğunu ve faiz artışının fayda değil zarar vereceğini vurguluyor.

ABD yönetimi bu ortamı yönetmeye çalışıyor. Trump yönetimi petrol fiyatlarını düşürmek için 30 günlüğüne İran petrolüne yönelik yaptırımları kaldırarak denizde bulunan İran petrolünün satışına izin verdi. Bu adım Hindistan ve Asya'daki rafinericilerin İran petrolüne yeniden talip olmasının önünü açtı. G7 ülkeleri de Hürmüz Boğazı'ndaki güvenliği sağlamak için harekete geçmeye hazır olduklarını duyurdu.

Bundan Sonra Ne Olabilir?

Salı günü açıklanacak PMI verileri, savaşın iş dünyasının güvenini ne ölçüde sarstığını ilk kez somut olarak gösterecek. Beklentiler halihazırda negatif; ancak gerçek rakamlar beklentilerin altında çıkarsa piyasalarda yeni bir satış dalgası başlayabilir.

Uzun vadeli senaryo ise büyük ölçüde savaşın ne kadar süreceğine bağlı. Longbow Asset Management CEO'su Jake Dollarhide Reuters'a şunu söyledi: "Piyasa artık bu durumun başlangıçta beklenenden daha uzun sürebileceği fikrine alışmaya başlıyor. Çatışma birkaç hafta değil, birkaç ayı aşabilir."

Trump bu haftaki açıklamalarında ABD'nin hedeflerine yaklaştığını söyledi; ancak hangi hedefler olduğu hâlâ net değil. İran Cumhurbaşkanı Pezeshkian ise ateşkes için ABD-İsrail saldırılarının derhal durması gerektiğini vurguladı. Rusya, İran'ın yanında olduğunu açıklarken denklem daha da karmaşık bir hal aldı.

Sonuç: Savaşın Faturası Rakamlarla Ortaya Çıkıyor

Orta Doğu savaşı şimdiye kadar piyasaları sarstı, enerji fiyatlarını yükseltti ve merkez bankalarını köşeye sıkıştırdı. Ama bu, savaşın gerçek ekonomik maliyetinin yalnızca başlangıcı. Salı günü gelecek PMI verileri, şok dalgasının fabrika salonlarına, hizmet şirketlerine ve tüketici güvenine ne ölçüde sızdığını gösterecek.

Rakamlar ne olursa olsun, şu gerçek değişmiyor: Küresel ekonomi savaşın gölgesinde yeni bir döneme giriyor. Ve bu dönemin bedeli, enerji faturalarından borsalara, faiz oranlarından işsizliğe kadar herkesin cebini etkiliyor.