İran Savaşı Sonrası Dünya Farklı Ülkelerden Gaz Tedarik Etmeye Çalışıyor

İran'da süren savaş, dünya enerji haritasını yeniden çiziyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim Katar LNG akışlarını sekteye uğratırken, küresel piyasalar alternatif kaynaklara yöneliyor: Cezayir, ABD, Norveç, Azerbaycan ve diğer tedarikçiler.

Ne Oldu?

İran savaşı sonrası dünya, farklı ülkelerden gaz tedarik etmeye çalışıyor. Avrupa ülkeleri Cezayir, Norveç ve ABD'den LNG akışını artırma çabalarını hızlandırırken, Asya-Pasifik bölgesi Avustralya ve Katar alternatiflerine yöneliyor. Bu adımlar, tek başına bölgesel tercihler değil; 2022'de Rusya'ya bağımlılığı kırmak için başlatılan ve bugün aciliyeti artan küresel bir stratejinin devamı.

25 Mart 2026 itibarıyla dünya doğalgaz piyasası, İran'daki gelişmelerle sarsılmaya devam ediyor. Aynı günün sabahında İran'a yönelik ateşkes taslağının Tahran'a iletildiği haberleri geldi. Bu gelişme petrol fiyatlarında anlık bir rahatlama yarattı; Brent ham petrol, 94,78 dolar/varil civarına geriledi. Ancak doğalgaz piyasasındaki risk primi hâlâ yerli yerinde duruyor.

Nasıl Bu Noktaya Gelindi?

2 Mart 2026'da başlayan İran savaşı, küresel piyasaları hızla sarstı. Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklıklar Katar LNG sevkiyatlarını daralttı ve dünya farklı ülkelerden gaz tedarik etmeye başladı. 9 Mart haftasında Avrupa'nın gaz referans fiyatı TTF, gün içinde yüzde 20 ile 45 arasında sıçradı ve 70 euro/MWh eşiğine dayandı. 18 Mart'ta Güney Pars enerji altyapısına yapılan saldırı haberleri risk primini bir kez daha tazeler.

Bu süreçte küresel enerji piyasaları boş durmadı. Avrupa ülkeleri Cezayir'den boru hattı gazını, ABD'den LNG sevkiyatlarını artırma yoluna giderken, Asya ülkeleri Avustralya ve Malezya'ya yöneliyor. Alternatif tedarik rotaları hızla devreye alınıyor.

Hangi Ülkeler Hangi Kaynaklara Yöneliyor?

İtalya, Cezayir ile Eni-Sonatrach arasındaki mevcut anlaşmalar çerçevesinde TransMed boru hattından yıllık 9 milyar metreküpe kadar ek kapasite hedefliyor. Cezayir, 2023'te zaten İtalya'nın birinci numaralı gaz tedarikçisi konumuna yükselmişti.

İspanya hükümeti ve enerji şirketi Naturgy, 17 Mart'ta sızan bir habere göre Medgaz boru hattını azami kapasiteye yaklaştırmayı ve Cezayir'den daha fazla gaz almayı değerlendiriyor. Fas üzerinden geçen GME hattı 2021'den bu yana kapalı olduğu için Madrid'in elindeki tek boru hattı seçeneği Medgaz.

Almanya ve Hollanda, Norveç gazına olan bağımlılıklarını artırırken, ABD LNG terminallerinden gelen kargo sayısı yükseliyor. Asya-Pasifik bölgesinde ise Japonya ve Güney Kore, Avustralya'nın Gorgon ve Ichthys projelerinden spot alımları artırma yoluna gidiyor.

Azerbaycan, TAP (Trans Adriyatik Boru Hattı) üzerinden Avrupa'ya gaz sevkiyatını artırma sinyalleri verirken, Türkmenistan-Çin hattında da kapasite genişleme çalışmaları hızlanıyor.

Piyasaya Etkisi

Sayılar durumun ciddiyetini gözler önüne seriyor. TransMed hattının teknik kapasitesi yılda yaklaşık 32-33 milyar metreküp; Medgaz ise son genişlemenin ardından 10-10,5 milyar metreküp bandında çalışıyor. ABD'den Avrupa'ya yönelen LNG kargo sayısı ise Mart ayında yüzde 30'luk bir artış gösterdi.

Öte yandan Avrupa ülkeleri, yalnızca boru hattı gazına bel bağlamıyor. İtalya'nın Ravenna ve Piombino'daki yüzer regazifikasyon tesisleri (FSRU), Almanya'nın Wilhelmshaven ve Brunsbüttel terminallerindeki LNG kapasiteleri sisteme esneklik katıyor. Avrupa gaz depoları 5 Mart itibarıyla yüzde 45 doluluk seviyesindeydi; bu oran kısa vadeli bir acil risk sinyali vermiyor. Ancak uzun kış sezonu hesabı yapılırken tablo farklı görünebilir.

İtalya Başbakanı Meloni hükümeti fiyat cephesini de ihmal etmiyor. Enerji faturalarındaki artışı spekülasyonla besleyen şirketlere vergi artışı sinyali geldi; akaryakıtta otomatik dengeleme mekanizması da masadaki seçenekler arasında.

Bu Neden Önemli?

TTF'deki sert fiyat hareketleri yalnızca enerji faturalarını değil, enflasyon beklentilerini ve tahvil piyasalarını da doğrudan etkiliyor. Enerji yoğun sektörler için maliyet yapısı sarsılıyor. Dünya, İran savaşı sonrası farklı ülkelerden gaz tedarik etmeye çalışırken, tedarik çeşitliliğinin önemi bir kez daha ortaya çıkıyor.

Cezayir, ABD, Norveç, Azerbaycan ve Avustralya gibi alternatif tedarikçilerin jeopolitik ağırlığı ciddi ölçüde artıyor. Bu ülkeler altyapı yatırımı yaparak üretim kapasitelerini desteklemeyi hedefliyor. Cezayir Hassi R'Mel sahasında kompresyon projeleri devrede; Baker Hughes ile imzalanan anlaşmalar üretim kapasitesini desteklemeyi hedefliyor. ABD'de ise yeni LNG ihracat terminallerinin inşaatı hızlanıyor.

Ancak her tedarikçinin kendi sınırları var. Cezayir'de sahalardaki doğal düşüş ve artan iç talep, ihracat tavanının her an hissettireceğini gösteriyor. Norveç'te bakım sezonları üretimi etkileyebilir. ABD'de ise kış aylarında iç talep LNG ihracatını sınırlayabilir.

Olası Senaryolar

Ateşkes gerçekleşirse: Brent ve TTF geri çekilir; ancak jeopolitik risk primi tamamen silinmez. Dünya, farklı ülkelerden gaz tedarik etme stratejisini sürdürür, tedarik çeşitliliği kalıcı bir politika haline gelir.

Çatışma uzarsa: Alternatif kaynaklardan gaz akışı maksimuma çıkar. TTF yeniden 60-70 euro/MWh bandını test edebilir. Asya Henry Hub (JKM) ile Avrupa TTF arasındaki fiyat farkı genişler ve LNG kargoları en yüksek fiyatı veren bölgeye yönelir.

Orta vadede: TAP hattından 2026'da gelecek ek 1,2 milyar metreküp, Avrupa'ya kısmen denge sağlayabilir. ABD'den gelen LNG kargoları artarsa ve Norveç üretimi stabil kalırsa, kısa vadeli baskı hafifleyebilir. Ancak stok enjeksiyon sezonu yüksek maliyetle geçerse ve alternatif kaynaklarda bir tavan oluşursa, 2026 yazında TTF eğrisinin yukarı kayması şaşırtmaz.

Sonuç

İran savaşı, dünya enerji güvenliğinin hâlâ ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha hatırlattı. Dünya, İran savaşı sonrası farklı ülkelerden gaz tedarik etmeye çalışıyor ve bu strateji tedarik çeşitliliğinin ne denli kritik olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Cezayir, ABD, Norveç, Azerbaycan, Avustralya gibi alternatif tedarikçiler küresel enerji dengesinde daha belirleyici hale geliyor.

Bundan sonra takip edilmesi gereken üç başlık var: ateşkes görüşmelerinin enerji altyapısını kapsayıp kapsamayacağı, alternatif tedarikçilerin üretim haber akışı ve küresel depolama enjeksiyon hızı. Bu üç değişken, önümüzdeki aylarda hem fatura kalemlerini hem de piyasa yönünü şekillendirecek.