İran'dan Sert Ateşkes Tepkisi: '10 Maddenin 3'ü Daha Başlamadan İhlal Edildi'

Ateşkes Sevinci Kısa Sürdü

Pakistan'ın arabuluculuğuyla ilan edilen iki haftalık ateşkes ve müzakere süreci, daha ilk saatlerinden itibaren sarsıldı. İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada müzakerelerin zeminini oluşturan 10 maddelik İran çerçevesinin üç temel unsurunun ihlal edildiğini duyurdu. "Karşılıklı ateşkes veya müzakerelerin bir anlamı yok" diyen Ghalibaf'ın bu sert çıkışı, küresel piyasaları derinden sarstı.

Hangi 3 Madde İhlal Edildi?

Ghalibaf'ın açıklamasına göre ihlal edilen üç temel unsur şunlar:

• Lübnan'daki ateşkese uyulmaması: Çerçeve, Lübnan dahil her cephede geçerli olması koşuluyla kabul edilmişti. Ancak Lübnan'daki saldırıların sürdüğü ileri sürüldü.
• İran hava sahasının ihlali: Fars eyaletinin Lar bölgesi üzerinde bir insansız hava aracının imha edildiği bildirildi. Bu, egemenlik ihlali olarak değerlendirildi.
• Uranyum zenginleştirme hakkının engellenmesi: İran'ın nükleer müzakerelerdeki en kırmızı çizgisi olan zenginleştirme hakkının, süreçte kısıtlanmak istendiği iddia edildi.

Bu iddiaların üçüncü taraflarca bağımsız olarak doğrulanması henüz tamamlanmış değil. Açıklamalar Ghalibaf'ın resmi siyasi beyanı niteliği taşıyor.

Perde Arkası: Pakistan Arabuluculuğu ve Islamabad Görüşmeleri

Birkaç gün önce tablonun tamamen farklı göründüğünü hatırlatmak gerekir. 7–8 Nisan 2026'da Pakistan'ın yoğun diplomatik temasları sonucunda ABD ve İran, iki haftalık geçici ateşkes ve müzakere penceresi üzerinde mutabakat sağladı. ABD Başkanı Donald Trump bu çerçeveyi "üzerinde çalışılacak zemin" olarak tanımlamıştı. Bir adım öteye geçilerek İran Meclis Başkanı Ghalibaf ile ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'ın 10 Nisan'da Islamabad'da buluşacağı da duyuruldu.

Ancak ateşkes mürekkebi kurumadan, taraflar arasında şartların nasıl yorumlanacağı ve sahadaki uygulamalar konusunda ciddi çelişkiler baş gösterdi. Ghalibaf'ın açıklaması bu gerginliğin doruk noktası oldu.

Piyasalara Yansıması: Önce Coşku, Sonra Temkin

Ateşkes haberinin duyurulduğu anlarda piyasalar adeta nefes aldı. Petrol fiyatları sert düştü: Hem Brent hem de WTI vadeli işlemlerinde yüzde 13-16 arasında değişen büyük geri çekilmeler yaşandı. Bu, aylardır fiyatlara yansıyan savaş risk priminin bir anda boşalmasıydı.

Aynı anda Asya borsaları güçlü yükselişler kaydederken, küresel risk iştahı kısa vadede canlandı. Dolar zayıfladı, altın üzerinde baskı oluştu, enerji taşıma maliyetleri geriledi.

Fakat piyasa aktörleri temkinli. Hürmüz Boğazı güvenliğinin hâlâ belirsizliğini koruması ve Ghalibaf'ın sert açıklaması, kazanımların kalıcılığını sorgulatıyor. Volatilite yüksek seyretmeye devam ediyor.

Ghalibaf Neden Bu Kadar Sert Çıktı?

Bu sorunun yanıtı kısmen İran'ın iç siyasetinde saklı. Ghalibaf, İran'da milliyetçi ve sert çizgideki siyasi figürlerin temsilcisi olarak biliniyor. Müzakere masasına oturmaya karşı olan çevrelerin sesi olması şaşırtıcı değil.

Ancak burada taktiksel bir boyut da var. Müzakere süreçlerinde "karşı taraf taahhütlerini çiğnedi" mesajı vermek, masaya daha güçlü koşullarla oturmak için sık başvurulan bir yöntem. Ghalibaf'ın açıklaması İran kamuoyuna "biz hazırdık, onlar ihlal etti" mesajı verirken, aynı zamanda müzakere heyetine kırmızı çizgileri sıkı tutması yönünde sinyal gönderiyor.

Öte yandan bu açıklama, İran'ın müzakere çerçevesinin —özellikle uranyum zenginleştirme hakkı ve Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol talepleri— ABD-İsrail cephesi tarafından tam anlamıyla kabullenilmediğini bir kez daha ortaya koyuyor.

Bundan Sonra Ne Olabilir?

Önümüzdeki süreçte iki ana senaryo masada duruyor.

Müzakereler sürer: Taraflar teknik komiteler kurarak sahaya dair tutarsızlıkları giderir. Hürmüz geçiş protokolleri görüşülür. Petrol fiyatları yataylaşır, piyasalardaki volatilite hafiflemeye başlar. Ateşkes açıklandığında piyasaların iyimserliği aslında bu senaryoyu fiyatlamıştı.

Ateşkes çöker: Ghalibaf'ın itirazları İran'ın resmi pozisyonuna dönüşürse Islamabad görüşmeleri ertelenir ya da tamamen iptal edilir. Bölgede yeni çatışmalar baş gösterebilir. Bu durumda petrol fiyatları yeniden sert yükselir, Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim navlun ve sigorta maliyetlerini tırmandırır, küresel enerji arzına ilişkin kaygılar derinleşir.

Orta vadede ise Hezbollah ve Husiler gibi bölgesel aktörlerin çatışmaya dahil olma riski tüm senaryolara ek bir belirsizlik katıyor.

Sonuç

İran Meclis Başkanı'nın ateşkes çerçevesine açıktan itiraz etmesi, diplomatik sürecin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. Piyasalar olumlu haberi fiyatladı; ama zeminin ne kadar sağlam olduğu henüz belli değil. Önümüzdeki günlerde Islamabad görüşmelerinin yapılıp yapılmayacağı, petrol fiyatlarından küresel borsa endekslerine kadar geniş bir yelpazede belirleyici olacak.